İşçilerin hafta tatili hakkı, Anayasa ve İş Kanunu kapsamında güvence altında bulunuyor. Yasal düzenlemelere göre işçiye, yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme imkanı sağlanması gerekiyor. Bu sürenin altına inilmesi ya da işçinin hafta tatilinde kısa süreliğine dahi çalıştırılması halinde, hafta tatili kullandırılmamış kabul ediliyor.
Hafta tatili hakkı Türkiye’de ilk kez 1924 yılında çıkarılan 394 sayılı Kanun ile tanındı. İlk düzenlemede, nüfusu 10 bin ve üzerindeki şehirlerde işçilere haftada bir gün tatil verilmesi zorunlu tutuldu. Ancak sağlık, ulaştırma, turizm ve lokanta gibi bazı sektörler bu düzenlemenin dışında bırakıldı. Sonraki yıllarda yapılan değişikliklerle hafta tatili hakkının kapsamı genişletildi.
Hafta tatili hangi gün kullandırılır?
Hafta tatili, Anayasa’nın 50. maddesinde düzenlenen dinlenme hakkı kapsamında yer alıyor. 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi işyerlerinde, işçinin tatil gününden önce çalışmış olması şartıyla yedi günlük dönem içinde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilmesi gerekiyor.
Bu düzenleme doğrultusunda, altı gün çalışan işçinin yedinci gün dinlendirilmesi esas alınıyor. Bununla birlikte hafta tatilinin mutlaka cumartesi veya pazar günü kullandırılması gerekmiyor. İşyerinin çalışma düzenine göre haftanın farklı bir günü hafta tatili olarak belirlenebiliyor.
Çalışma süresi ve tatil hakkı
İş Kanunu’na göre haftalık normal çalışma süresi en fazla 45 saat olabilir. Aksine bir karar bulunmadığı sürece bu süre, haftanın çalışılan günlerine eşit biçimde bölünüyor. Haftada 6 gün çalışılan işyerlerinde günlük çalışma süresi 7,5 saat, 5 gün çalışılan işyerlerinde ise günlük çalışma süresi 9 saat olabiliyor.
Haftalık 45 saatlik çalışma süresinin 6 günde tamamlandığı işyerlerinde hafta tatili bir gün olarak uygulanıyor. Çalışma süresinin 5 günde tamamlandığı işyerlerinde ise iki günlük tatil uygulanabilmesi mümkün.
İşçinin hafta tatiline hak kazanabilmesi için tatil gününden önceki 6 gün içinde çalışmış olması gerekiyor. Bununla birlikte bazı süreler, fiilen çalışılmamış olsa bile kanunen çalışma süresinden sayılıyor. Kanundan veya sözleşmeden kaynaklanan tatil günleri, evlilik ve evlat edinme izinleri, yakınların ölümü ya da eşin doğumu nedeniyle verilen mazeret izinleri bu kapsamda değerlendiriliyor.
Belirli koşullarda işveren tarafından verilen izinler ile hekim raporuna dayanılarak kullanılan hastalık ve dinlenme izinleri de hafta tatiline hak kazanma hesabında çalışılmış süre olarak kabul ediliyor.
Hafta tatilinde kısa süreli çalışma
Hafta tatilinin temel şartı, dinlenme süresinin kesintisiz en az 24 saat olması. Yedi günlük dönem içinde 24 saatten daha kısa bir dinlenme verilmesi durumunda işçi hafta tatilini kullanmamış sayılıyor.
Bu nedenle işçinin hafta tatilinde kısa bir süre için işe çağrılması veya çalıştırılması da hakkını etkiliyor. Başka bir ifadeyle, hafta tatilinde yalnızca yarım saat çalıştırılmak dahi kesintisiz dinlenme şartını bozuyor.
Hafta tatilinde çalışma bakımından işçinin rızası önem taşıyor. İşçinin kendi isteğiyle hafta tatilinde çalışması halinde, çalışmanın karşılığında ayrıca bir günlük ücret ödenmesi gerekiyor.
Turizm işletmelerinde farklı uygulama
Hafta tatiline ilişkin düzenlemelerde turizm sektörü için özel bir uygulama bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından turizm işletmesi belgesi verilen konaklama tesislerinde, belirli şartların sağlanması halinde işçinin 10 güne kadar çalıştırılmasına ve 11’inci gün hafta tatili yapmasına imkan tanınıyor.
Bu uygulamanın hayata geçirilebilmesi için işçinin yazılı talebinin ve onayının bulunması gerekiyor.