1950'li yıllar.
Gaziantep'in Hisar köyü.
Köyün şosesinde, tozu dumana katarak bir jandarma aracı ilerliyor. O yıllarda köylülerin adına “willis” dedikleri araçlardan biri.
Köylüler merak ve tedirginlikle izliyorlar aracı. “Acaba kime geldiler?” Willis köyün kahvesinin önünde duruyor. İçinden genç bir sivil iniyor.
Peki, kim bu genç adam?
Adı Doğan Çağlar.
1927 yılında Gaziantep'in Burç köyünde doğdu. İlköğrenimini köyünde gördü. Ardından Düziçi Köy Enstitüsünü ve Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsünü bitirdi. 1952–1954 yılları arasında Gazi Eğitim Enstitüsünde özel eğitim öğrenimi gördü.
O yıllarda Güneydoğu Anadolu, özellikle trahom hastalığı nedeniyle görme engelliliğin en yaygın olduğu bölgelerden biriydi. Hatta bölge için “Türkiye'nin kör deposu” tanımlaması kullanılırdı. Bu nedenle Türkiye'de İzmir ve Ankara'daki örneklerin ardından Gaziantep'te de bir Körler Okulu açılmıştı.
Özel eğitim öğrenimini tamamlayan Doğan Çağlar, doğup büyüdüğü Gaziantep'e döndü ve okulun başına geçti. Ama onun için mesele yalnızca bir okulu yönetmek değildi.
Okula gelemeyen çocukları bulmak, onları eğitime kazandırmak gerekiyordu.
***
Köyün bir köşesinde, beş altı yaşlarında biri kız, diğeri erkek iki çocuk, zibilliğin üzerinde oynamaktadır.
Zibillik, köylülerin hayvan gübresini biriktirip kuruttuğu yerdir.
Bu iki çocuğun ortak özelliği, ikisinin de kör olmasıdır.
Kızın adı Fatma, erkeğin adı Cafer'dir.
Doğan Çağlar, işte onları bulmak için gelmiştir.
Ancak bir sorun vardır. Aileler, kör çocukların devlet tarafından alınıp, sabun yapılacakları yalanına inanmışlardır. Köylüler arasında dolaşan korkutucu söylentiler nedeniyle ailelerin çocuklarını vermekte direneceği düşünülmektedir. Jandarmanın eşlik etmesinin nedeni de budur. Ancak beklenen direniş yaşanmaz.
Doğan Çağlar, Fatma ve Cafer’in ailelerini bulur. İkna etmekte zorlanmaz. Fatma ve Cafer’in babaları yanında, Gaziantep Körler Okulu’na giderler ve her ikisinin eğitim hayatı başlar. Bundan sonra ikisi için öğrenim yaşamları boyunca yatılı okuyacakları günler gelmiştir.
Fatma ve Cafer, gerek Hisar gerekse başka köylerde yaşan kör çocukların önünü açmıştır. Örneğin, Türkiye’de engelli hareketinin ilk toplumsal önderlerinden olan Mustafa Kemal Dok, başka bir örnektir.
Bu iki çocuğu köylerindeki zibillik üzerinden alan Cumhuriyet sayesinde Fatma, yıllar sonra Türkiye Körler Federasyonu Kadın Komisyonu Başkanı olarak engelli kadınların hak mücadelesinin öncülerinden biri olacak; Cafer ise Amerika'da özel eğitim profesörlüğüne kadar yükselecektir.
***
Bunları nereden mi biliyorum?
Ben işte o Fatma’nın oğluyum da ondan.
Zaman bana çok bonkör davrandı. Beni olması gereken kişilerle, olması gereken yerlerde karşılaştırdı. Bunlardan birisi de Prof. Dr. Doğan Çağlar’dır.
Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi’nde öğrenci olduğum sıralarda Doğan Çağlar Hoca kurucusu olduğu fakültemize gelmişti.
Ben de Doğan Çağlar’ın öyküsünü bildiğim için yanına gitmiş ve kendimi tanıtmıştım. Kalın çerçeveli gözlüğünün üzerinden yüzümü dikkatle inceledi.
İçindeki Gaziantepli canlanmıştı sanki. Türkçeyi pırıl pırıl konuşan o akademisyen gitmiş, yerine memleketinin aksanıyla konuşan bir Gaziantepli gelmişti.
“Sen Fattum'un oğlu musun?”
Şaşkınlıkla sormuştu.
Sonra gözleri doldu.
Ve bana yıllar önce Hisar köyünde yaşanan o zibillik öyküsünü anlattı.
Bir kez daha, bu kez de Doğan Hoca’nın tanımlaması ile söyleyeyim.
Ben o “Fattum'un oğluyum”.
Cumhuriyeti anlamak mı istiyorsunuz?
1950'li yıllarda, Gaziantep'in bir köyünde, gübre yığınının üzerinde oynayan iki kör çocuğu kendine dert edinen bir devlettir Cumhuriyet.
Ve biz, o Cumhuriyeti yeniden inşa edeceğiz.
Her türlü gericiliğe, baskıya ve zulme inat!
Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun!
Yorumlar