Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA), 13 yıl aradan sonra Türkiye Diri Fay Haritası’nı yeniledi. Çalışma, Gaziantep ve çevresindeki aktif fayların konum ve özelliklerine dair bilgiyi güncellerken, “Kentte deprem riski değişti mi?” sorusunu yeniden gündeme taşıdı. Uzman değerlendirmelerini mümkün kılacak ayrıntılı karşılaştırmalar sürerken, harita güncellemesinin doğrudan “tehlike arttı” anlamına gelmediği vurgulanıyor.
13 yıl sonra gelen güncelleme: 485’ten 700’e
MTA’nın 2013 tarihli haritasında 485 diri fay ve fay segmenti kayıtlıydı. 2026 güncellemesinde bu sayı 700’e ulaştı. Artış, yeni fayların “oluştuğu” anlamına değil; arazi çalışmaları, jeolojik incelemeler ve bilimsel değerlendirmelerle mevcut yapıların daha ayrıntılı tanımlandığına işaret ediyor. Yeni haritada bazı fayların geometrileri ve segment özellikleri güncellenirken, daha önce yeterince haritalanamayan yapılar da envantere eklendi.
Gaziantep çevresinde öne çıkan yapılar
Gaziantep’in deprem tehlikesi, Doğu Anadolu Fay Sistemi ve bu sistemin parçalarıyla yakından ilişkili. Pazarcık ve Erkenek segmentleri ile Sürgü–Çardak fay sistemi, bölgenin tektonik dinamiklerini anlamada belirleyici unsurlar arasında gösteriliyor. 6 Şubat 2023’teki büyük depremler, kentin yakın çevresindeki fayların üretebileceği sarsıntı tehlikesini somut biçimde ortaya koymuştu. Nurdağı ve İslahiye’de yaşanan ağır yıkım, tehlikenin yalnızca il merkezine olan uzaklığa bakılarak değerlendirilemeyeceğini net biçimde gösterdi.
Öte yandan, 2013 haritası ile 2026 güncellemesini ilçe ölçeğinde birebir karşılaştırmadan, “şu ilçede yeni bir fay var” ya da “fayın konumu değişti” şeklinde bir sonuca varmak doğru değil. Güncellemenin temel hedefi, mevcut bilimsel bilgiyi daha ayrıntılı ve tutarlı hale getirmek.
9 ilçede tablo nasıl?
Gaziantep’in deprem tehlikesi değerlendirmelerinde Araban, İslahiye, Karkamış, Nizip, Nurdağı, Oğuzeli, Şahinbey, Şehitkamil ve Yavuzeli ilçeleri dikkate alınıyor. İlçeler arasında fay hatlarına uzaklık, yerel zemin özellikleri ve yapılaşma pratiği bakımından belirgin farklar bulunuyor. 6 Şubat depremlerinden en ağır etkiyi gören Nurdağı ve İslahiye örneği, deprem tehlikesinin yalnızca fayın nereden geçtiğiyle sınırlı olmadığını; zemin koşulları ve yapı güvenliği gibi unsurların sonuçlar üzerinde doğrudan etkili olduğunu hatırlattı.
Ayrıca aynı ilçede, hatta aynı mahalle veya sokak ölçeğinde dahi zemin özellikleri ve bina niteliklerindeki değişkenlik, olası bir depremde görülecek hasarın farklılaşmasına yol açabiliyor. Bu nedenle yerel ölçekte ayrıntılı incelemeler yapılmadan tek bir “risk” tanımı tüm alan için geçerli kabul edilemez.
Harita tehlikeyi artırdı mı?
Daha fazla fayın tanımlanması, deprem tehlikesinin bir anda yükseldiği anlamına gelmiyor. Güncelleme esasen Türkiye’nin jeolojik yapısına dair bilginin geliştirilmesini ve mevcut verilerin daha doğru temsil edilmesini hedefliyor. Burada iki farklı haritanın işlevleri arasındaki ayrım kritik:
MTA Diri Fay Haritası neyi gösterir?
Diri fayların konumlarını ve özelliklerini ortaya koyar. Fayların geometrileri, segment sınırları ve süreksizlikler gibi jeolojik unsurlar bu haritalarda yer alır.
AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası neyi gösterir?
Belirli bölgelerde beklenen yer hareketi düzeylerini sunar. Uygulamadaki Türkiye Deprem Tehlike Haritası 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girdi. MTA’nın diri fay haritasını güncellemesi, AFAD’ın deprem tehlike haritasının da otomatik olarak değiştiği anlamına gelmez; ikisi farklı amaçlara hizmet eder.
Gaziantep’te risk algısı nasıl olmalı?
Sadece fay hatlarının konumuna bakarak bir yapının güvenliği konusunda hüküm vermek yanıltıcı olabilir. Olası bir depremde hasarı doğrudan etkileyen unsurlar arasında zemin özellikleri, binanın taşıyıcı sistemi, kullanılan malzemelerin niteliği ve yapı denetim süreçlerinin yeterliliği öne çıkıyor. Bu nedenle deprem tehlikesi değerlendirmeleri, il genelinden mahalle ölçeğine, hatta parsel ve bina özelliklerine kadar inen çok katmanlı bir bakış gerektirir.
Sonuç: Güncel veri, bilinçli karar
Gaziantep için MTA’nın güncellediği diri fay haritası, bölgenin tektonik resmi hakkında daha ayrıntılı ve tutarlı bir çerçeve sunuyor. Ancak bu çerçevenin, doğrudan ve tek başına “risk arttı” ya da “azaldı” biçiminde yorumlanması doğru değil. Farklı veri setlerini (diri fay konumları ve beklenen yer hareketi düzeyleri gibi) birlikte okumak, ilçe ve mahalle ölçeğinde zemin ve yapı güvenliğiyle ilgili bulgularla birleştirmek gerekiyor. 6 Şubat deneyiminin de gösterdiği gibi, tehlikenin yönetimi ancak bu çok boyutlu yaklaşım ve güncel bilgiyle mümkün olabilir.
Yorumlar